یک فراورده زیستی است که در برابر یک عامل عفونی مشخص، ایمنی فعال اکتسابی تولید میکند. در واقع سوسپانسیونی است از پیکره میکروارگانیسم کشته یا ضعیفشده یا پروتئینهای آنتیژنیک بهدستآمده از آنها که برای پیشگیری یا بهبود یا درمان بیماریهای عفونی تجویز میشود. واکسنها بر اساس تکنولوژی ساخت و مواد به کار رفته در آنها به سه نسل تقسیم میشوند. نسل اولیه واکسنها از پیکره کامل میکروارگانیسم (زنده یا غیرفعال شده) استفاده میکنند. نسلدوم شامل قطعات میکروارگانیسم (واکسنهای زیرواحد)، توکسوئیدها (سموم غیرفعال شده) و واکسنهای نوترکیب (حاوی پروتئینهای خاصی از میکروارگانیسم ها) هستند و در نهایت نسل سوم واکسنها مبتنی بر mRNA و DNA می باشند که پروتئینهای آنتیژنی بدون استفاده از میکرو ارگانیسم های ضعیف یا کشتهشده با بهکارگیری فناوری دیانای (DNA) و ام آر ان ای ( mRNA) نوترکیب تولید میگردند.
واکسنهای نسل سوم مزایای متعددی نسبت به واکسنهای نسلهای قبلی دارند، از جمله:
- قابلیت تولید سریعتر و در مقیاس بزرگتر.
- ایمنی بالاتر به دلیل استفاده از اجزای خاص عامل بیماریزا.
- پاسخ ایمنی قویتر و طولانیتر.
- امکان تولید واکسنهای چندگانه.
1. واکسنهای mRNA
📌 چگونه کار میکند؟
- توالی اسید نوکلئک mRNA های رمز گذارآنتی ژنهای ویروسی یا میکروبی به سلولهای سوماتیک وارد شده و آنتی ژنها توسط سیستم بیانی سلولها سنتز می شوند. سپس آنتی ژن سنتز شده می تواند پاسخ ایمنی را القاء کند.
📌 مثال:
- واکسنهای فاوچی-بایونتک (Pfizer) و مدرنا برای کرونا از این نوع هستند.
مزایا:
- مراحل تولید شان خیلی سریع است.
- نیازی به کشت و تکثیرویروس یا باکتری واقعی نیست.
- خطر عفونت با ویروس و باکتری از طریق واکسن وجود ندارد.
2. واکسنهای DNA
📌 چگونه کار میکند؟
- این واکسنها حاوی ژنهای خاصی از عامل بیماریزا هستند که به سلولهای بدن تزریق میشوند و این سلولها خودشان پروتئینهای عامل بیماریزا را تولید میکنند. سپس این پروتئینها توسط سیستم ایمنی شناسایی شده و پاسخ ایمنی ایجاد میکنند.
- وقتی DNA وارد سلول میشود، سلول ابتدا آن را به mRNA تبدیل میکند و بعد همانند واکسن mRNA، پروتئین عامل بیماریزا ساخته میشود.
📌 مثال:
- واکسن ZyCoV-D (برای کرونا) یک واکسن DNA است.
مزایا:
- امکان ساخت سریع، سازگاری سریع با پاتوژن های تازه ظهور و پایداری بالا در دمای محیط
- میتوانند ایمنی بلندمدتتری ایجاد کنند.
تفاوت اصلی:
| نوع واکسن | چه چیزی وارد بدن میشود؟ | نیاز به ویروس واقعی دارد؟ | سرعت تولید | پایداری |
| mRNA | RNAپیام ساخت پروتئین | خیر | سریع | ضعیفتر |
| DNA | DNAدستور ساخت پروتئین | خیر | کندتر | خوب |
🛡️ مهم: این واکسنها آیا میتوانند ژنهای ما را تغییر دهند؟
خیر!
این واکسنها فقط یک پیام کوتاه هستند و هیچ توانایی تغییر دائمی در DNA شما ندارند. بدن بعد از استفاده از این پیام، آن را از بین میبرد.
عناوین پروژه های واکسن که در مجموعه بهیار زیست در حال انجام است:
1-ساخت سازه ژنی کد کننده پروتئین S ویروس SARS-CoV-2با کاربرد بالقوه به عنوان واکسن DNA و بررسی ایمنی زایی آن در مدل حیوانی
2-طراحی و ساخت سازه mRNA به عنوان کاندید واکسن mRNA برای SARS-COV-2 و بررسی ایمنی زایی آن در مدل حیوانی
3- طراحی و ساخت پلی اپی توپ نوترکیب SARS-CoV-2، نمایش آن روی فاژ M13 و بررسی ایمنی زایی آن در مدل حیوانی
*پروژه مربوط به واکسن mRNA با مشارکت موسسه سرم سازی و واکسن رازی انجام شده است و علاوه بر
طراحی و ساخت سازه mRNA بر روی نانو حامل این واکسن هم پژوهشی انجام شد که نتایج آن در قالب مقاله ای با عنوان: ” ﻧﺎﻧﻮذرات ﻟﯿﭙﯿﺪي ﮐﺎﺗﯿﻮﻧﯽ ﻣﺸﺘﻖ ﺷﺪه ا ز ﮔﻠﺮﻧﮓ :ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺑﺮ اﻧﺘﻘﺎل روﻧﻮﺷﺖﻫﺎي يmRNA SARSCoV-2 ” در مجله آرشیو رازی چاپ گردیده است.
تعامل شرکت بهیار زیست آیریک با شرکت بهیار صنعت در راستای فراهم نمودن زیر ساختهای لازم جهت ساخت و بومی سازی تجهیزات لازم جهت انجام پروژه ها می باشد. از جمله تجهیزاتی که شرکت بهیار صنعت سپاهان برای انجام پروژه های بهیار زیست آیریک فراهم کرده است میتوان به سانتریفیوژ نیمه صنعتی، دستگاه ماکرویو جهت خشک کردن محصولات و…